Ξεκινήσαμε με τον ορισμό της ανθεκτικότητας ( ικανότητα προσαρμογής σε αντίξοες καταστάσεις ) και μετά θέσαμε ως στόχο του σεμιναρίου από α-σθενείς να γίνουμε ευ-σθενείς, να αυξήσουμε δηλαδή την ενέργειά μας, την ψυχική μας δύναμη, την αντοχή, το κουράγιο μας, τη δύναμή μας, το σθένος μας. Για να γίνει μάλιστα και πιο βιωματικό το σεμινάριο το διαμόρφωσα σε μορφή ερωτήσεων, τις οποίες καλούνταν οι γονείς να απαντήσουν γραπτώς, ανώνυμα και διατηρώντας το απόρρητο.
Θυμηθήκαμε εν τάχει και την προηγούμενη συνάντηση. Είδαμε ότι η ζωή μας πλέον – όπως ισχυρίστηκαν και οι ίδιοι οι γονείς κατά τη διάρκεια της συζήτησης – «έχει κολλήσει», σαν να βρισκόμαστε σε αίθουσα αναμονής, άπραγοι, περιμένοντας να τελειώσει αυτή η ιστορία… Είναι ζωή σε «παύση» ( Π. Πολυχρόνης, 2020), είναι ζωή «γυμνή» ( Τζ. Αγκάμπεν, 2020) ή όπως την ορίζει ο Βίκτορ Φρανκλ, ψυχίατρος που επέζησε από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, «μια προσωρινή ύπαρξη αορίστου χρόνου» ( Το νόημα της ζωής, 1946 )
Αυτό που είναι σημαντικό είναι ότι η ζωή – σύμφωνα με τον Φρανκλ – μπορεί να έχει νόημα κάτω και από τις πιο αντίξοες συνθήκες, όπως αυτές στο Konzentrationslager του Auschwitz, στο οποίο «εκτοπίστηκε». «Η πιο καταθλιπτική επίδραση απ’ όλες στο στρατόπεδο συγκέντρωσης ήταν ότι δεν μπορούσαν να ξέρουν πόσο θα διαρκέσει η αιχμαλωσία τους». Αυτό που έκανε λοιπόν τη διαφορά ήταν το σθένος κατά τη διάρκεια του εγκλεισμού, η στάση απέναντι στο «αναπόδραστο πάσχειν». «Το πάσχειν», καταλήγει ο Φρανκλ, «παύει να είναι πάσχειν τη στιγμή που βρίσκει ένα νόημα.»
Το νόημα είναι αυτό που δίνει δύναμη, κουράγιο, ενέργεια, αυτό που δείχνει προς τα πού πας… Ορίζεται απαντώντας στις θεμελιώδεις ερωτήσεις «Ποιος είμαι ; Ποιος θέλω να είμαι ; Ποιος μπορώ να γίνω; Πού πάω τη ζωή μου ; Τι ζωή θέλω να ζήσω ; Τι νόημα δίνω σ’ αυτό που κάνω ; Ποιες αξίες θέλω να υπηρετήσω στη ζωή μου; Τι εναλλακτικές έχω ; Τι νόημα δίνω στην οικογένειά μου ;» Κατόπιν να στηρίξει ο ένας τον άλλον σύζυγο –σύντροφο και να είναι και οι δύο μαζί κοντά – ως φυσική και ως συγκινησιακή παρουσία – στα παιδιά.
Και μερικές ακόμα πρακτικές συμβουλές για να αυξήσουμε την ανθεκτικότητά μας στα χρόνια της πανδημίας :
* Να μη μείνουν στο «Πώς θ’ αντέξω;», γιατί δε θα αντέξουν, αλλά να δώσουν νόημα σ’ αυτό που κάνουν. ( Π. Πολυχρόνης ) «Άμα βρεις ένα «Γιατί», μπορείς να αντέξεις το κάθε «Πώς» υπερθεματίζει ο Νίτσε.
* Να ξαναβρούμε την ιερότητα του οικογενειακού τραπεζιού ( Δημ. Καραγιάννης)
* Να αντιμετωπίσουν την αντίξοη αυτή περίοδο δημιουργικά κι όχι μίζερα ( Δ. Καραγιάννης )
* Να μην εστιαστούν στο άκρως δυσλειτουργικό «Δε φταίω εγώ, εσύ φταις» ή στο «Εγώ έχω δίκιο, εσύ έχεις άδικο», αλλά να δουν εκ του αποτελέσματος, τι είναι δυσλειτουργικό ( και να το πετάξουν ) και τι είναι λειτουργικό και να το κρατήσουν. ( Π. Πολυχρόνης )
* Να δημιουργήσουμε υποστηρικτικά δίκτυα, καθώς και αλληλέγγυους, στοργικούς, ασφαλείς δεσμούς, κάποιες «οάσεις» στις οποίες μπορούμε να ξαποστάσουμε μέσα στην απέραντη έρημο.
* Να συμφιλιωθούμε και να προπονηθούμε στην αβεβαιότητα και την αποσταθεροποίηση, μιας και είναι πλέον ο κανόνας της ζωής.
* Να κρατήσουμε τη θετική στάση μας απέναντι στη ζωή και την πίστη μας στο μέλλον, και, κυρίως , την αξιοπρέπειά μας και τον αυτοσεβασμό μας.
* Να τροφοδοτούμε το χαμόγελό μας και το χιούμορ μας. «Θέλει τρέλα η ζωή μας και νοστιμιά, άμα θες να βρεις τις πύλες του παραδείσου» τραγουδά η Χ. Αλεξίου.
* Να έχουμε ρεαλιστικούς στόχους κι όχι κίβδηλες αυταπάτες κι ευσεβείς πόθους.
* Να ξεκολλήσουμε από τη ζώνη του φόβου και το πρόβλημα και να στραφούμε προς το μέλλον και τη ζώνη ανάπτυξης : Να περάσουμε από το «Αχ, γιατί μου συνέβη αυτό ;» στο «πώς θα το αξιοποιήσω για την ανέλιξή μου, την αναβάθμισή μου;». Αρκεί να μετακινηθούμε από το πένθος στη αξιοποίηση ( Π. Πολυχρόνης )
* Να ενισχύσουμε τις κοινωνικές σχέσεις μας, διατηρώντας φυσικά όλα τα προστατευτικά μέτρα. «Σχετίζομαι, άρα υπάρχω» έλεγε η δασκάλα μου η Βάσω Βασιλείου. «Παλεύω, άρα υπάρχω» συμπληρώνω εγώ. Η ζωή είναι σχέση και η σχέση είναι ζωή, συνηθίζω να λέω. «Η ψυχική ανθεκτικότητα δε χτίζεται ατομικά. Χρειαζόμαστε το σχετίζεσθαι, τη σχέση» αναφέρει ο Δημ Καραγιάννης. « Η ανάρρωση να είναι διαπροσωπική και κοινωνικά στηριζόμενη» συνεχίζει ο Π. Πολυχρόνης, καταθέτοντας και το «κοινωνικό εμβόλιο» ( όπως το ονομάζει ) : «ΣΤΗΡΙΖΩ – ΣΤΗΡΙΖΟΜΑΙ, ΠΡΟΦΥΛΑΣΣΩ – ΠΡΟΦΥΛΑΣΣΟΜΑΙ»
Αυτά και άλλα πολλά ακούστηκαν στη συζήτηση η οποία έκλεισε με σκέψεις και συναισθήματα ικανοποίησης, ανακούφισης, ευγνωμοσύνης και ανυπομονησίας ( για τη συνέχεια ) από την πλευρά των γονέων.
Νίκος Μαρκάκης
Παρατήρηση : Στη συνάντηση βιντεοσκόπησα τον εαυτό μου και κάνω μια προσπάθεια να την ανεβάσω στο you tube, έτσι ώστε να είναι ανά πάσα στιγμή διαθέσιμη στους γονείς – και όχι μόνο. Θα έχει τον τίτλο «ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΠΑΝΔΗΜΙΑΣ – ΝΟΗΜΑΤΟΚΕΝΤΡΙΚΗ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ, ΝΙΚΟΣ ΜΑΡΚΑΚΗΣ»
Αναζητήστε την….
