ΘΕΜΑ : ΘΕΩΡΙΑ ΔΕΣΜΟΥ – JOHN BOWLBY
Στη σημερινή μας συνάντηση ξεκινήσαμε κάπως διαφορετικά απ΄ ό,τι συνήθως : τραγουδήσαμε το υπέροχο τραγούδι «ΡΟΖ» του Γιάννη Μηλιώκα με την Αφροδίτη Μάνου, για να υπενθυμίσουμε αυτά που είπαμε την προηγούμενη φορά, τη λίστα επιθυμιών στο ζευγάρι. Ότι κάνει και το ζευγάρι στο τραγούδι. Υπενθυμίσαμε ότι καλό είναι να αποφεύγουμε τις γκρίνιες και τα παράπονα που τόσο κακό κάνουν στη σχέση, και να εστιαζόμαστε στις συγκεκριμένες ανάγκες / επιθυμίες τη συγκεκριμένη στιγμή στο συγκεκριμένο πλαίσιο.
Στη συνέχεια κάναμε μία σύντομη αναδρομή στον τρόπο διαπαιδαγώγησης του 20ού αιώνα, όπου κυριαρχούσε ο Συμπεριφορισμός που ήταν πολύ σκληρός για τα παιδιά. Οι ψυχολόγοι της εποχής εκείνης ενθάρρυναν τους γονείς να είναι συναισθηματικά αποστασιοποιημένοι από τα παιδιά τους, να δίνουν περισσότερη βάση στην πειθαρχία, παρά στη στοργή και την τρυφερότητα και να τους δίνουν κι ένα χέρι ξύλο. Η αυθεντία της εποχής, ο John Watson, έλεγε στους γονείς να «μην μπαίνουν στον πειρασμό να χαϊδεύουν τα παιδιά τους, διότι η αγάπη είναι ένα επικίνδυνο όργανο». Θεωρούσε εξάλλου ότι η συναισθηματική φύση των γυναικών είναι μειονέκτημα που τις εμπόδιζε να ωθήσουν τα παιδιά τους στην ανεξαρτησία. Τα άφηναν λοιπόν τα παιδιά να κλαίνε μόνα τους ώσπου να κοιμηθούν, για να μάθουν να ελέγχουν τον εαυτό τους και τα συναισθήματά τους…
Στα μέσα όμως του 20ού αιώνα εμφανίζεται ένας Βρετανός ψυχίατρος, Ο John Bowlby, ο οποίος κατάφερε να σπάσει των κώδικα των αισθηματικών σχέσεων και να φέρει επανάσταση στις σχέσεις και στο τοπίο του έρωτα και της αγάπης.
Υποστήριζε ότι είμαστε σχεδιασμένοι να αγαπάμε λίγους και πολύτιμους ανθρώπους που θα μας κρατάνε και θα μας προστατεύουν στις καταιγίδες της ζωής και ότι τα μωρά αναπτύσσουν στενή σχέση προσκόλλησης με ένα άτομο, συνήθως τη μητέρα. Ήταν πεπεισμένος ότι η βάναυση συμπεριφορά των προηγούμενων δεκαετιών από τους γονείς μπορούσε να προκαλέσει μη αναστρέψιμες ζημιές στο παιδί και να το οδηγήσουν σε κατάθλιψη, μειωμένη νοημοσύνη και ψυχοπάθεια.
Ήρθε σε σύγκρουση με την ορθόδοξη ψυχανάλυση και τον Freud, ο οποίος θεωρούσε ότι τα προβλήματα των ασθενών οφείλονται αποκλειστικά και μόνο σε εσωτερικούς λόγους, όπως οι ορμές και τα ένστικτα. Δέχτηκε σφοδρή επίθεση για τη θεωρία του ( Attachment theory ).
Τα πειράματα του Harry Harlow ( 1958 ) με πιθήκους μακάκος ρέζους ήρθαν να υποστηρίξουν με αποδείξεις τη θεωρία του Bowlby. Το συμπέρασμα του Harlow ότι η τροφή σε καμία περίπτωση δεν είναι σημαντικότερη από την πτυχή του δεσμού μητέρας – παιδιού, έφεραν επανάσταση. Πειραματικές αποδείξεις του πρόσφερε και η Mary Ainsworth με το πείραμά της «Strange situation» ( συνθήκη ξένου ), στο οποίο μία μητέρα έφευγε από το δωμάτιο που έπαιζε με το νήπιό της και έμπαινε μία άγνωστη για το παιδί γυναίκα.
Διέκριναν τρεις τύπους δεσμού – συναισθηματικής σύνδεσης μητέρας – παιδιού : ΑΣΦΑΛΗ – ΑΓΧΩΔΗ – ΑΠΟΦΕΥΚΤΙΚΟ .
Ο Edward Tronick με το πείραμά του «Still face experiment» ( το πείραμα του ανέκφραστου προσώπου ) ( 1970 ) σχετικά με τη σχέση μητέρας – βρέφους κατέδειξε πόσο σημαντική είναι η αλληλεπίδραση μητέρας- βρέφους καθώς και την ανάγκη μας για σύνδεση από πολύς νωρίς στη ζωή μας. Ο Bowlby δικαιωνόταν για άλλη μία φορά. Ευτύχησε δε να δει πριν πεθάνει να γίνεται η θεωρία του ο ακρογωνιαίος λίθος για την ανατροφή των παιδιών στον δυτικό κόσμο. Σήμερα δεν αμφιβάλλει πλέον κανείς ότι τα παιδιά έχουν απόλυτη ανάγκη για στενή συναισθηματική και σωματική επαφή με αγαπημένα άτομα. Κι όχι μόνο τα βρέφη, όχι μόνο τα παιδιά, όχι μόνο οι έφηβοι, αλλά όλοι μας, μικροί μεγάλοι, θέλουμε να υπάρχει πάντα ένα ασφαλές λιμανάκι όταν βγαίνουμε στα κύματα της ζωής…
( σημείωση : Περισσότερες λεπτομέρειες μπορούν να διαβάσουν στο άρθρο μου με τίτλο «Η σχέση είναι ζωή και η ζωή είναι σχέση» στην ιστοσελίδα μου synixisi.gr ) Νίκος Μαρκάκης
